Logo
Logo

BỘ Y TẾ

cục phòng, chống HIV/AIDS

Có nên mở rộng điều trị Methadone ở Việt Nam ? Ý kiến chính thức từ Cục Phòng, chống HIV/AIDS - Bộ Y tế

Ngày xuất bản : 21/10/2017 - Lượt Xem: 7206

Gần đây có thông tin cho rằng không nên mở rộng điều trị Methadone vì hiện nay chủ yếu là nghiện ma túy tổng hợp. Phóng viên đã phỏng vấn Ts.Bs Hoàng Đình Cảnh Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS và Phó Cục trưởng đã có ý kiến như sau

Phóng viên: Gần đây, có thông tin cho rằng không nên mở rộng điều trị Methadone vì hiện nay chủ yếu là nghiện ma túy tổng hợp. Xin cho biết ý kiến của ông về vấn đề này?

TS.BS. Hoàng Đình Cảnh, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS, Bộ Y tế:

Trên thế giới, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone đã được triển khai tại Canada từ năm 1959 (tức là từ 58 năm trước) và đến nay đã được mở rộng ra gần 80 quốc gia. Một số nước triển khai chương trình điều trị bằng Methadone rất hiệu quả như: tại Mỹ, đến năm 2010 đã có hơn 267 nghìn người được điều trị Methadone; tại Úc, liệu pháp Methadone triển khai từ năm 1969, đến nay đã có 35.850 người được điều trị; Trung Quốc triển khai từ năm 2004, tính đến cuối năm 2010 đã có 140.000 người tham gia điều trị.

Tại Việt Nam, Điều trị Methadone được triển khai từ năm 2008, sau khi thí điểm và đánh giá thấy hiệu quả tốt, chính phủ đã hoàn thiện các hướng dẫn điều trị theo hướng dẫn của tổ chức y tế thế giới. Chính phủ chủ trương mở rộng điều trị Methadone ra các tỉnh, thành phố,  mục tiêu đặt ra là 80.000 người nghiện các chất dạng thuốc phiện được điều trị bằng Methadone.

Theo số liệu báo cáo của Bộ Công an, tính đến hết năm 2016 cả nước có 210.751 người nghiện ma túy trong đó: nghiện ma túy tổng hợp là 20.778 người, chỉ chiếm 9,8%. Trong khi đó số liệu báo cáo về người nghiện các chất dạng thuốc phiện là 159.844 người, chiếm tới 75,8% (trong đó heroin: 154.102 người (73,1%) và thuốc phiện: 5.742 người (2,7%)); cần sa: 3.418 người;; cocaine: 238 người; sử dụng nhiều loại ma túy: 4.219 người (2%);

Như vậy, nếu xét trên toàn quốc số liệu báo cáo cho thấy nghiện các chất dạng thuốc phiện vẫn chiếm chủ yếu với gần 76%. Tuy nhiên chúng ta không loại trừ tình huống có thể ở một nơi nào đó, trong nhóm nào đó, trong thời điểm nào đó thì số nghiện ma túy tổng hợp chiếm chủ yếu. Do vậy, các đánh giá về tình hình nghiện ma túy cần thông tin cụ thể về địa bàn, số lượng nhóm đối tượng và nguồn gốc số liệu lấy từ đâu, để đảm bảo phản ánh đúng thực trạng số người nghiện và loại ma túy sử dụng trên địa bàn.

Mặt khác, vì nhiều lý do dẫn đến tình trạng người nghiện ma túy thường lẫn trốn, lén lút sử dụng và phần lớn không tự khai báo tình trạng nghiện theo qui định tại Điều 26 của Luật phòng chống ma túy, chỉ khi họ bị bắt quả tang là có sử dụng ma túy trái phép mới có hồ sơ quản lý. Do vậy con số hơn 210 nghìn người nghiện có hồ sơ quản lý được báo cáo chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, con số thực tế về người nghiện ma túy còn lớn hơn nhiều và trong đó số nghiện heroine, nghiện thuốc phiện cũng lớn hơn so với số liệu được báo cáo.

Các nghiên cứu và khảo sát cho thấy người nghiện có thể thay đổi loại ma túy sử dụng trong từng giai đoạn. Tùy vào tính sẵn có và giá cả của ma túy, tùy vào sở thích và điều kiện kinh tế, tâm lý, người nghiện có thể chuyển từ sử dụng nhóm ma túy tổng hợp sang Heroine, thuốc phiện hoặc ngược lại, hoặc song song dùng nhiều loại ma túy, cũng có một số người chung thủy với một loại ma túy. Như vậy con số báo cáo là 159.844 người các chất dạng thuốc phiện, chiếm tới 75,8% vào tháng 12/2016 có thể thay đổi, họ có thể chuyển sang dùng ma túy tổng hợp hoặc ngược lại, số nghiện ma túy tổng hợp chuyển sang dùng heroine, thuốc phiện, hoặc song song dùng cả hai loại ma túy khác nhau. Cho dù có sự thay đổi thì số người nghiện Heroine, thuốc phiện vần chiếm con số rất lớn. Do đó, tính sẵn có của cơ sở điều trị Methadone là cần thiết cho người nghiện khi họ có nhu cầu điều trị.  

 Trước thực trạng này, Bộ Công an, Bộ Lao động Thương binh xã hội đã chỉ đạo các tỉnh, thành phố và các cơ quan chức năng tiến hành khảo sát, điều tra một cách bài bản, khoa học, định kỳ để có con số chính xác về số người nghiện trên địa bàn và nghiện loại ma túy nào để có phương án điều trị đúng.

 Trên bình diện quốc gia, chúng ta đang rất cần mở rộng điều trị thay thế bằng Methadone bởi vì, tính đến tháng 6/2017 cả nước mới chỉ điều trị thay thế bằng Methadone cho gần 52 nghìn người nghiện các chất dạng thuốc phiện, như vậy, so với số liệu báo cáo, chưa đến 1/3 số người nghiện chất dạng thuốc phiện được điều trị bằng Methadone, còn hơn 100 nghìn người chưa được điều trị, tức là nhu cầu còn rất lớn và do vậy các tỉnh, thành phố phải rà soát số người nghiện các chất dạng thuốc phiện thực tế tại địa phương mình để thiết lập các cơ sở để điều trị Methadone cho phù hợp. Theo qui định của Chính phủ, quận huyện nào có từ 250 người nghiện chất dạng thuốc phiện trở lên thì mở 1 cơ sở điều trị Methadone, nơi nào ít hơn 250 người thì đặt cụm liền kề giữa các huyện hoặc thiết lập điểm cấp phát thuốc Methadone vệ tinh. Chúng ta cần mở rộng điều trị Methadone để thực hiện mục tiêu thủ tướng Chính phủ giao là điều trị cho 80.000 người nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Methadone.

 Hiệu quả điều trị của Methadone trên thế giới và tại Việt Nam đã được coi là biện pháp điều trị tiêu chuẩn vàng (hiệu quả nhất) trong các biện pháp điều trị cho người nghiện các chất dạng thuốc phiện. Hiệu quả chính của điều trị nghiện bằng Methadone đã được đánh giá tại các nước trên thế giới và ở Việt Nam là: Người nghiện giảm và tiến tới dừng sử dụng ma túy bất hợp pháp, không còn nhu cầu bức bách kiếm tiền để mua ma túy nên giảm tội phạm và giảm bạo lực gia đình, họ có khả năng lao động và tạo thu nhập, được sống hòa nhập với gia đình và cộng đồng, chi phí điều trị thấp.. Chính vì vậy chính phủ chủ trương mở rộng điệu trị Methadone cho những người nghiện chất dạng thuốc phiện trên toàn quốc.

Mặt khác, cho dù thuốc Methadone không có tác dụng đối với ma túy tổng hợp và các ma túy khác, nhưng do bệnh nhân được tiếp xúc với chương trình điều trị, bao gồm cả tư vấn, hoạt động nhóm, hỗ trợ kết nối gia đình... nên qua đó cũng giúp làm giảm việc sử dụng cả các loại ma tuý khác. 



Hiệu quả và lợi ích của điều trị thay thế Methadone

Lợi ích của điều trị Methadone
• Giảm tiêm chích ma túy giúp giảm nguy cơ lây truyền các bệnh qua đường máu như HIV và viêm gan B, C
• Giảm tử vong do quá liều heroin
• Dừng hoặc giảm sử dụng ma túy bất hợp pháp
• Giảm tội phạm liên quan đến ma túy
• Cải thiện chức năng gia đình và tình trạng kinh tế
• Tiết kiệm chi phí đầu tư, chi thường xuyên và tiền thuốc
Điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone là phương pháp “tiêu chuẩn vàng”đối với điều trị nghiện heroin và đem lại nhiều lợi ích về sức khỏe, kinh tế và trật tự an toàn xã hội. Các lợi ích của điều trị Methadone

1. Dừng hoặc giảm sử dụng ma túy bất hợp pháp
Lý do
• Methadone khóa tác dụng của heroin.
Bằng chứng 
• Nghiên cứu ở 6 chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone ở Hoa Kỳ cho thấy tỷ lệ tiêm chích ma túy giảm từ 100% tại thời điểm bắt đầu điều trị xuống 28,9% sau 4 năm điều trị;
• Tại Việt Nam, nghiên cứu thuần tập 965 người bệnh năm 2009-2011 của Bộ Y tế cho thấy tỷ lệ phần trăm còn sử dụng heroin giảm từ 100% khi bắt đầu điều trị xuống 27,5% ở tháng thứ 3 và tiếp tục giảm còn 15,9% sau hai năm điều trị.

2. Giảm tiêm chích ma túy giúp giảm nguy cơ lây truyền các bệnh qua đường máu như HIV và viêm gan B, C
Lý do
• Do Methadone được sử dụng qua đường uống nên người bệnh không còn tiêm chích hoặc giảm tần suất tiêm chích heroin; 
• Người bệnh được cung cấp thông tin về các biện pháp giảm nguy cơ như quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung bơm kim tiêm;
• Người bệnh dương tính với HIV được chuyển gửi và điều trị sớm giúp giảm khả năng lây nhiễm cho người khác.
Bằng chứng
• Nghiên cứu do tác giả Metzger và cộng sự năm 1993 công bố sau 5 năm nghiên cứu, nếu được điều trị Methadone, tỷ lệ bệnh nhân chuyển thành dương tính HIV chỉ tăng 8% (từ 13% lên 21%) so với tỷ lệ tăng 30% nếu không được điều trị Methadone (từ 21% lên 51%);
• Tại Việt Nam, sau 24 tháng theo dõi, tỷ lệ chuyển thành dương tính HIV ở 956 người bệnh điều trị Methadone chỉ là 4 người (%).

3. Giảm tử vong do quá liều heroin
Lý do
• Methadone cạnh tranh và khóa tác động của heroin. Liều Methadone trên 60mg có tác dụng bảo vệ, giảm tử vong do quá liều khi dùng thêm heroin. Phải dùng liều heroin rất lớn (hơn nhiều lần so với bình thường) mới gây quá liều.
Bằng chứng
• Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong do quá liều heroin ở người nghiện không được điều trị cao hơn gấp gần 7 lần so với những người được điều trị Methadone (*). Ở Việt Nam, sau 5 năm triển khai chương trình điều trị nghiện bằng thuốc Methadone cho trên 15.000 người bệnh, chưa có trường hợp nào tử vong do quá liều heroin.

(*) Grondblah, L. et al. Acta Pschiatr Scand, P. 223-227, 1990

4. Cải thiện chức năng gia đình và tình trạng kinh tế
Lý do
• Khi không còn lệ thuộc vào ma túy, người bệnh dần phục hồi sức khỏe, ổn định tâm lý, ổn định cuộc sống bằng cách làm việc và tham gia vào các hoạt động lành mạnh, tái hòa nhập cộng đồng.
Bằng chứng
• Tham gia điều trị thay thế bằng thuốc Methadone làm giảm đáng kể chi phí đối với các gia đình có người nghiện các chất dạng thuốc phiện;
• Nếu trước điều trị chỉ có 64,04% người bệnh có việc làm thì sau 24 tháng điều trị đã có 75,9% người bệnh có việc làm;
• Thu nhập của gia đình người bệnh cũng tăng theo thời gian từ 2,6 triệu đồng/tháng sau 6 tháng điều trị lên đến 3,2 triệu đồng/tháng sau 24 tháng điều trị do người bệnh có thể đi làm bình thường.

5. Giảm tội phạm liên quan đến ma túy
Lý do
• Người nghiện dừng và giảm sử dụng heroin, từ đó giảm các hành vi phạm pháp nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng heroin.
Bằng chứng
• Tình hình trật tự, an ninh xã hội và an toàn của cộng đồng nơi có người nghiện ma túy cũng được cải thiện (tỷ lệ người bệnh tự báo cáo có các hành vi vi phạm pháp luật đã giảm từ 40,8% xuống chỉ còn 1,34% sau 24 tháng điều trị);
• Theo báo cáo của Công an quận Lê Chân - Thành phố Hải Phòng, sau 6 tháng triển khai chương trình điều trị Methadone, số vụ trộm cắp vặt liên quan đến người nghiện ma túy tại khu vực Bệnh viện Việt Tiệp giảm 60 - 70%, vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy khu vực chợ Sắt giảm hơn 70%.

6. Giảm chi phí đầu tư vận hành và thuốc Methadone rẻ
Lý do
• Cơ sở điều trị Methadone là cơ sở điều trị ngoại trú nên đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực không nhiều.
Bằng chứng
• Để xây một cơ sở điều trị Methadone cho 250 người bệnh cần từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng; chi phí vận hành cho 1 cơ sở công suất từ 250 người bệnh là 1,4 tỷ đồng/năm;
• Giá thuốc Methadone thấp, trung bình một người nghiện chỉ tiêu tốn 7.500 đồng/ngày tương đương 2.750.000 đồng/năm;
• Nghiên cứu Kết quả Điều trị Quốc gia (NTORS) của Vương Quốc Anh cho thấy 1 đô la Mỹ đầu tư vào điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone thu được 3 đô la Mỹ nhờ giảm chi phí xét xử tội phạm liên quan đến ma túy và tiết kiệm cho cộng đồng từ 7 đến 10 lần chi phí pháp luật, thực thi pháp luật/trại giam, sức khỏe, xã hội, bảo hiểm và tử vong.

HC

Bình luận
Tìm kiếm văn bản
Thăm dò ý kiến

Xin bạn cho biết sắp tới nguồn tài trợ sẽ hết, các dịch vụ điều trị HIV/AIDS chi trả qua BHYT. Bạn có sẵn sàng mua BHYT không?